Nie daj się oszukać: pułapki w cyfrowym świecie
Wchodzę rano na social media i od razu dostaję obuchem w łeb. Algorytmy karmią mnie bzdurami i gównoburzami, których nawet nie szukałem. Kiedyś myślałem, że uratuje nas fact-checking i mądre unijne dyrektywy. Myliłem się. Moje poprzednie podejście tonęło w naiwności. Artykuł z Interii, w którym padło hasło o "wylewaniu kubkiem wody z dziurawej łódki", wciąż trafia w punkt, ale wnioski są zupełnie inne.
Wyobraź sobie łódkę z wielką dziurą na dnie. Ty stoisz z małym kubeczkiem i heroicznie wylewasz wodę. Za tobą stoi kapitan, który co chwilę dolewa wiadro, bo to mu się opłaca. A my, zamiast łatać dno, kłócimy się, kto ma rację.
Dlaczego fact-checking to ślepa uliczka?
Przez lata żyliśmy w bańce, że wystarczy sprawdzać fakty. Ktoś naklei na wpis czerwoną flagę i prawda zwycięży. Bzdura. W dobie ostrej polaryzacji obalanie mitów działa jak płachta na byka. Kiedy fact-checkerzy ruszają czyjeś przekonania, druga strona krzyczy o cenzurze i jeszcze mocniej betonuje się w swoich okopach.
Po powrocie Trumpa do Białego Domu Meta zaorała współpracę z zewnętrznymi weryfikatorami. Wrzucili mechanizm Community Notes. Efekt? Chaos informacyjny ma się świetnie. Algorytm zawsze wygra z człowiekiem, bo algorytm nie męczy się i nie śpi. Optymalizuje wszystko pod gniew, bo gniew to najtańsze paliwo dla kliknięć.
Bruksela nie uratuje twojego mózgu
Jeszcze niedawno wierzyłem, że DSA (Digital Services Act) i urzędnicy zrobią porządek z Doliną Krzemową. Dziś wiem, że błaganie państwa o ochronę przed algorytmem to proszenie się o kłopoty. Urzędnik cię nie obroni. Może być skorumpowany, może być zmęczony, a przede wszystkim - posługuje się tępym narzędziem, jakim jest prawo.
Regulacje działają jak ślepy miecz. Jeśli na ulicy ktoś zadźga człowieka, urzędnik nie rozwiąże problemu przemocy, tylko zakaże posiadania noży wszystkim obywatelom. Skończy się na tym, że prawo dotknie tylko tych, którzy przestrzegają zasad, otwierając furtkę do legalnej cenzury.
Prezydent Nawrocki zawetował ustawę wdrażającą DSA w Polsce. Nie oceniam, czy zrobił dobrze, czy źle. To po prostu twardy dowód na to, że regulacje to polityczne pole minowe, a nie cudowny lek na dezinformację.
Jesteśmy cyfrowym folwarkiem
Prawdziwy problem leży głębiej. Jako Europa i jako Polska jesteśmy darmową farmą danych dla chińskich i amerykańskich gigantów. Dlaczego? Nie przez brak ustaw. Dlatego, że nie mamy na kontynencie firm z jajami ani mocnych przedsiębiorców, którzy rzuciliby rękawicę Big Techom.
Jesteśmy skazani na obcą infrastrukturę, bo sami nie potrafimy zbudować własnej. Nie rozwiążemy tego problemu kolejnym paragrafem. Jeśli nie masz własnego boiska, musisz grać na zasadach tego, kto przyniósł piłkę.
Samodzielna ewakuacja (nie czekaj na ratunek)
Nie wszystko da się załatwić ustawą. Nikt za ciebie tej roboty nie odwali. Skoro system jest dziurawy, a alternatywy na razie nie istnieją, musisz wziąć odpowiedzialność za własną głowę. Oto twarde zasady przetrwania w cyfrowym folwarku:
- Wymagaj od siebie, nie od polityka. Przestań bezwiednie scrollować. Traktuj social media jak ostre narzędzie - wchodzisz, robisz co masz do zrobienia, i wychodzisz.
- Tnij telemetrię. Używaj uBlock Origin. Jeśli wchodzisz na platformy, rób to przez przeglądarkę, a nie aplikacje natywne, które ssą dane z twojego telefonu 24/7.
- Zbuduj własny obieg informacji. Wróć do czytników RSS. Ty wybierasz źródła, ty decydujesz, co czytasz. Odetnij algorytm od decydowania o tym, co trafia do twojej głowy.
- Płać za konkrety. Skoro nie ma polskiego Facebooka, wspieraj rzetelnych twórców i niezależne media portfelem. Darmowy internet to mit - płacisz za niego uwagą i własnym systemem nerwowym.
Zamiast czekać, aż polityk zakaże algorytmom prania ci mózgu, po prostu przestań wkładać do tej pralki własną głowę. Samoregulacja zawsze działa szybciej niż jakakolwiek ustawa.
Nie naprawimy internetu z dnia na dzień. Ale odmawiając bycia bezmyślną biomasą do klikania w reklamy, odbierasz im to, na czym zależy im najbardziej - twój czas.
